កិរដូចមានឮតៗគ្នាមកថា ៖ កាលនោះមានក្មេងប្រុសម្នាក់នៅស្រុកមួយអ្នកស្រុកគេហៅថាចោរចិត្តជា ។ លុះក្មេងនោះចម្រើនធំឡើង អាពុកស្លាប់ទៅនៅតែម្ដាយ ។ ចៅនោះមិនគិតធ្វើការរកស៊ីអ្វីសោះ តែវេលាយប់កាលណាដើររកលួចទ្រព្យសម្បត្តិទាំងពួង ។ មាតាទូន្មានប្រដៅដូចម្ដេចក៏មិនព្រមធ្វើតាម ទើបមាតាយកទៅឲ្យនៅវត្តរៀនអក្សរ ។ ចៅនោះក៏មិនខំរៀនសូត្រឡើយ ប្រព្រឹត្តិដើរតែលួចទ្រព្យគេយកមកចិញ្ចឹមមាតានិងអាត្មា ។ គ្រូរំឭកប្រដៅដូចម្ដេចក៏មិនព្រមស្ដាប់ ។
ថ្ងៃមួយស្ដេចក្នុងនគរនោះទ្រង់ចេញប្រថាប់ចុងព្រះរាជរោង ឲ្យសេនាបតីនាហ្មឺនសព្វមុខមន្ដ្រីចូលគាល់ ទ្រង់មានព្រះឪង្ការថា "មានខែត្រមួយនៅទំនេរ ពុំទាន់មានឈ្មោះណាទៅឈររក្សា បើអ្នកណាយកប្រាក់ ៤០ កហាបនៈ មកដាក់ឃ្លាំង យើងនឹងឲ្យទៅឈរជាចៅហ្វាយស្រុករក្សាខែត្រនោះ ។ ស្ដេចក៏យាងចូលព្រះបរមរាជវាំងវិញ ។
គ្រានោះមន្ដ្រីតូចម្នាក់វិលមកផ្ទះ ដេកកើតទុក្ខចង់ធ្វើចៅហ្វាយស្រុកពន់ពេក ។ វេលាយប់ចូលដំណេកនិយាយនិងភរិយាថា "នាងអើយ! ឥឡូវនេះស្ដេចមានព្រះរាជឪង្ការថា បើឈ្មោះណាមានប្រាក់ ៤០ កហាបនៈ ថ្វាយព្រះអង្គដាក់ឃ្លាំង ទ្រង់ឲ្យធ្វើចៅហ្វាយស្រុករក្សាខែត្រមួយដែលទំនេរ" ។ ភរិយាឆ្លើយថា "អ្នកអើយ! ចិត្តខ្ញុំចង់ឲ្យអ្នកធ្វើចៅហ្វាយស្រុកណាស់ តែសព្វថ្ងៃយើងក្រីក្រតោកយ៉ាកពេក នឹងរកប្រាក់ថ្វាយស្ដេចពុំបានទេ" និយាយហើយបន់ទេវតាថា "សូមទេវតាជួយខ្ញុំឲ្យបានប្រាក់ ៤០ កហាបនៈថ្វាយស្ដេច ខ្ញុំនឹងបានធ្វើចៅហ្វាយស្រុកគ្រានោះ" ។
ពេលនោះអាចោរចិត្តជាវាដើរលួចគេ ហើយមកអង្គុយក្រោមផ្ទះមន្ដ្រីនោះ វាបានឮដូច្នោះ មានចិត្តអាណិតក៏យកប្រាក់ ៤០ កហាបនៈ ពីផ្ទះវា វេចនិងបង្វេចជាតីមក លូកដៃតាមប្រហោងជញ្ជាំងទៅទុកឲ្យមន្ដ្រីនោះ រួចត្រឡប់ទៅវិញ ។ លុះភ្លឺច្បាស់ មន្ដ្រីនោះភ្ញាក់ឡើងក្រឡេកទៅឃើញបង្វេចសំពត់ ក៏ចាប់លើកស្រាយមើលឃើញប្រាក់ ៤០ កហាបនៈ អរណាស់ប្រាប់ប្រពន្ធថា "យើងមានប្រាក់ ៤០ កហាបនៈ ហើយគឺទេវតាឲ្យ" ។ ប្រពន្ធស្ទុះមកឃើញច្បាស់ ក៏មានចិត្តត្រេកអរពន់ពេក ។
លុះដល់ថ្ងៃរសៀលបន្ដ្រីនោះយកប្រាក់ ៤០ កហាបនៈទៅថ្វាយស្ដេចដាក់ឃ្លាំង ។ ព្រះរាជាក៏តាំងមន្ដ្រីនោះឲ្យទៅធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុករក្សាខែត្រនោះតទៅ ។
ឯអាចោរចិត្តជា កាលបើដឹងថាមន្ដ្រីនោះបានធ្វើចៅហ្វាយស្រុកហើយក៏ដើរស្វែងរកលួចអ្នកស្រុកក្នុងខែត្រនោះ ធ្វើដំណើរឲ្យគេចាប់វាបាន ម្ចាស់ទ្រព្យនាំអាចោរចិត្តជានោះទៅជូនចៅហ្វាយស្រុកៗ បង្គាប់មេគុកឲ្យដាក់ច្រវាក់ឃុំទុកក្រោមផ្ទះលោក ។ វេលាយប់ស្ងាត់អាចោរចិត្តជា និយាយតែម្នាក់ឯងថា "ឌី ! ហេតុតែឯងមានចិត្តអាណិតគេ ៗ ចង់ធ្វើចៅហ្វាយស្រុក ខ្លួនឯងប្រឹងយកប្រាក់ ៤០ កហាបនៈវេចនឹងកំណាត់ជាតីមកឲ្យគេទាំងយប់ ឥឡូវនេះគេបានធ្វើចៅហ្វាយស្រុកហើយ គេមិនមេត្តករុណាឯងបន្តិចសោះ គេដាក់ច្រវាក់ឃុំឯងទុកឲ្យវេទនា" ។ អាចោរចិត្តជានិយាយតែពាក្យដដែលៗម្នាក់ឯងមិនឈប់ ។
ឯចៅហ្វាយស្រុកនិងប្រព័ន្ធ បានឮចោរនិយាយដូច្នោះក៏ប្រឹក្សាគ្នាថា "ចោរវានិយាយនេះ ត្រូវដូចរឿងខ្លួនយើង គួរឆ្ងល់ណាស់គួរតែយើងចេះទៅសួរវាឲ្យជាក់ច្បាស់" ។ ទើបចៅហ្វាយស្រុកចុះពីផ្ទះទៅសួរចោរនោះថា "យើងឮឯងនិយាយរឿងអ្វី យើងស្ដាប់បានខ្លះ ចូរឯងនិយាយរឿងនោះឲ្យយើងស្ដាប់ក្នុងវេលានេះតាមពិត" ។ ទើបអាចោរចិត្តជានិយាយថា "ខ្លួនខ្ញុំនេះជាមនុស្សប្រព្រឹត្តចោរកម្មដើរតែលួចទ្រព្យរបស់គេរាល់យប់មកចិញ្ចឹមជីវិត កាលលោកនៅជាមន្ត្រីតូចពុំទាន់បានធ្វើចៅហ្វាយស្រុក វេលាយប់មួយនោះ ខ្ញុំដើរលួចគេ ហើយមកអង្គុយក្រោមផ្ទះលោក ឮលោកនិយាយនិងប្រពន្ធថា "យើងបានប្រាក់ ៤០ កហាបនៈមកពីណាថ្វាយស្ដេចៗឲ្យធ្វើចៅហ្វាយស្រុកខេត្តមួយ" ។ ប្រពន្ធលោកថា "យើងក្រីក្រម៉្លេះនឹងបានពីណា ?” ។ ខ្ញុំឮដូច្នោះមានចិត្តអាណិតលោក ក៏ទៅយកប្រាក់ ៤០ កហាបនៈពីផ្ទះវេចនឹងកំណាត់ជាតី មកដាក់ជិតក្បាលដំណេក ទុកជូនលោកខ្ញុំត្រឡប់ទៅវិញ ថ្ងៃក្រោយឮគេនិយាយថា លោកបានធ្វើចៅហ្វាយស្រុកខ្ញុំក៏មកលួចក្នុងខែត្រនេះ គេចាប់ខ្លួនខ្ញុំបាន នាំមកជូនលោកៗក៏ធ្វើទោសខ្ញុំមិនប្រណី" ។
ចៅហ្វាយស្រុកបានស្ដាប់ក៏ជឿជាក់ឥតសង្ស័យ ហើយថា "យី! អាសម្លាញ់អើយ! ឯងនិយាយនេះពិតប្រាកដមែន ដែលអញបានធ្វើចៅហ្វាយស្រុកពីព្រោះតែឯងជួយ វេលានេះឯងកុំភ័យ កុំតូចចិត្ត ព្រឹកនេះអញនឹងដោះលែងឯងឲ្យរួចចេញពីទោស មួយទៀតឯងនិងអញយកគ្នាជាសម្លាញ់តទៅ" ។
ចៅហ្វាយស្រុកសួរថា "ឯងឈ្មោះអ្វី ?” ។ បុរសនោះជំរាបថា "ខ្ញុំឈ្មោះថា អាចោរចិត្តជា" ។ រួចចៅហ្វាយស្រុកក៏ឡើងលើផ្ទះវិញ ។ លុះភ្លឺច្បាស់ចៅហ្វាយស្រុកបង្គាប់មេគុកឲ្យដោះអាចោរចិត្តជារួចពីទោសហើយនិយាយថា "អាសម្លាញ់ឯងនៅនឹងអញចុះ អញចិញ្ចឹមឯងពីថ្ងៃនេះតទៅ ឯងកុំលួចគេទៀត" ។ អាចោរចិត្តជាឆ្លើយថា "រឿងលយចនេះអញមិនឈប់ទេ ដែលអញលួចទ្រព្យគេនោះគ្រាន់យកទៅចិញ្ចឹមមាតាមេម៉ាយ" ។ ចៅហ្វាយស្រុកក៏ឲ្យប្រាក់ ៣០ កហាបនៈ យកទៅឲ្យមាតា ។ អាចោរចិត្តជាមិនព្រមយក ។ ចៅហ្វាយស្រុកសួរថា "ផ្ទះអាសម្លាញ់ឯងនៅឯណា ? ចូរឯងប្រាប់អញឲ្យត្រង់" ។ អាចោរចិត្តជាប្រាប់ថា "អញនៅផ្ទះនោះ" ហើយលាចៅហ្វាយស្រុកទៅផ្ទះវិញ ។
គ្រានោះលោកយមរាជ នឹងមន្ត្រីតូចម្នាក់កើតសេចក្ដីវិវាទទាស់ទែងគ្នាជាយូរខែហើយ មន្ត្រីតូចនោះគុំគិតសម្លាប់លោកយមរាជនោះឲ្យបាន ។ មន្ត្រីតូចនោះមានស្រីបម្រើម្នាក់ជាទីទុកចិត្តប្រើដូចម្ដេចបានទាំងអស់ ។ ស្រីបម្រើនោះខំផ្គាប់ផ្គន់ចៅហ្វាយមិនឲ្យទាស់ចិត្ត ។ វេលាយប់ស្ងាត់មន្ត្រីនោះនិយាយនិងស្រីបម្រើថា "វេលានេះចូរឯងអាណិតអញ ពីព្រោះអញស្អប់លោកយមរាជណាស់ អញចង់សម្លាប់គាត់ចោល តែមិនដឹងរកអក្នឯណាជួយរឿងនេះសព្វថ្ងៃអញឃើញតែឯងមានប្រាជ្ញា" ហើយមន្ត្រីនោះបង្គាប់ស្រីបម្រើថា "ចូរឯងចេញពីអញទៅរកលោកយមរាជនៅនឹងគេចុះ រួចឯងខំផ្គាប់ផ្គន់ដូចឯងនៅនិងអញ បើឯងបម្រើខាងក្រៅ លោកយមរាជនោះគេទុកចិត្តស្និទ្ធស្នាល ឯងត្រូវចូលបម្រើខាងក្នុងលុះបានហើយឯងចាំមើលរាល់វេលាយប់ស្ងាត់កាលណាយមរាជនោះដេកលក់ ចូរឯងរំលាយសំណឲ្យពុះក្ដៅ រួចយកទៅចាក់ក្នុងមាត់ទៅលោកយមរាជនឹងស្លាប់មិនខាន គ្មានអ្នកណាដឹងឡើយ ើឯងធ្វើបានដូចគំនិតនេះ អញនឹងចេញប្រាក់លួសឯងយកមកវិញឲ្យរួចពីខ្ញុំគេ" ។ ស្រីបម្រើនេះ ទទួលការសព្វគ្រប់ ។
វេលាយប់នោះអាចោរចិត្តជាដើរលួចគេហើយវាមកអង្គុយក្រោមផ្ទះមន្ត្រីនោះ កាលមន្ត្រីនោះនិយាយបង្គាប់ស្រីបម្រើឲ្យសម្លាប់លោកយមរាជដូចម្ដេចក៏វាស្លាប់បានទាំងអស់ ។ ថ្ងៃក្រោយស្រីបម្រើនោះលាម្ចាស់ទៅរកប្រាក់លោកយមរាជនៅ លោកយមរាជក៏ទទួលចេញប្រាក់លួសឲ្យនៅបម្រើរៀងមក ។ នាងនោះផ្គាប់ផ្គន់ខំបម្រើលោកយមរាជ និងលោកជំទាវមិនឲ្យទាស់ចិត្ត ។ លោកយមរាជនិងលោកជំទាវក៏ទុកចិត្តស្និទ្ធស្នាលឲ្យចេញចូលខាងក្នុងបម្រើជិតដិតរៀងមក ។ វេលាមួយនោះពេលយប់ស្ងាត់ស្រីបម្រើនោះវាដឹងថា លោកយមរាច និងលោកជំទាវសំរាន្តលក់ហើយ វាដុតភ្លើងរំលាយសំណឲ្យពុះក្ដៅ ហើយវាលើកសំណនោះចាក់ក្នុងមាត់លោកយមរាជៗស្លាប់ទៅ រួចវាត្រឡប់ទៅដេកតាមកន្លេងវិញ ។
លុះព្រឹកឡើងលោកជំទាវភ្នាក់បានដឹងថាប្ដីស្លាប់ក៏ស្រែកទ្រហោយំ មនុស្សផ្អើលមកមើលឃើញលោកយមរាជស្លាប់មែន តែមិនដឹងជាស្លាប់ពីរោគអ្វីដោយគ្មានស្លាកស្នាមបន្តិចសោះ ។ លោកជំទាវនោះទៅក្រាប់បង្គំទូលស្ដេចតាមរឿងដែលស្លាប់ ។ ព្រះរាជាទ្រង់ក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលតាមរឿង ។ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យយកសពទៅបញ្ចុះទុកតាមគួរ ។ ក្រោយនោះជារដូវបុណ្យទ្វារទសមាស នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីចូលគាល់ព្រះមហាក្សត្រៗទ្រង់មានព្រះរាជឪង្ការថា "បើអ្នកឯណារកឈ្មោះមនុស្សដែលសម្លាប់មរាជបានដឹងច្បាស់ប្រាកដ យើងឲ្យធ្វើជាទីយមរាជ" រួចទ្រង់ស្ដេចយាងចូលខាងក្នុងវិញ ។ សេនាបតីនាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីក៏ទៅផ្ទះរៀងខ្លួនវិញ ។ គ្រានោះចៅហ្វាយស្រុកដែលជាសម្លាញ់អាចោរចិត្តជា ចង់ធ្វើយមរាជណាស់ បានទៅរកអាចោរចិត្តជាៗសួរថា "អាសម្លាញ់ ឯងមករកអ្វី?” ។ ចៅហ្វាយស្រុកប្រាប់ថា "អញមកមានការសួរឯងបន្តិច ត្បិតលោកយមរាជស្លាប់ដោយមាននរណាដឹងថាស្លាប់ពីរោគអ្វី ឥឡូវស្ដេចមានព្រះរាជឪង្ការថា "បើអ្នកឯណារកឈ្មោះមនុស្សដែលសម្លាប់លោកយមរាជឃើញពិតប្រាកដទ្រង់នឹងឲ្យធ្វើទីយមរាជ រឿងនេះអាសម្លាញ់ដឹងឬទេ? ត្បិតអញចង់ធ្វើយមរាជណាស់" អាចោរចិត្តជាឆ្លើយថា "រឿងនេះអញបានដឹងច្បាស់ព្រោះនៅវេលារាត្រីមួយនោះអញដើរលួចគេ ហើយអញមកអង្គុយក្រោមផ្ទះមន្ត្រីតូចម្នាក់នៅខាងជើងផ្ទះលោកយមរាជឆ្ងាយពីគ្នាបន្តិចមន្ត្រីនោះប្រាប់ស្រីបម្រើម្នាក់ថា "អញស្អប់លោកយមរាជពេក ចង់សម្លាប់ចោល ព្រោះជាសត្រូវនិងអញ ក្នុងគ្រានោះត្រូវឯងជួយអញជាប្រាកដ ដូច្នោះត្រូវឯងចេញពីផ្ទះអញទៅរកផ្ទះលោកយមរាជនៅ បើគេព្រមទទួលឲ្យនៅត្រូវឯងខំបម្រើឲ្យគេត្រូវចិត្ត បើគេទុកចិត្តស្និទ្ធស្នាលប្រើចេញចូលនៅខាងក្នុងវេលាណា លុះដល់យប់ស្ងាត់ឯងត្រូវដុតភ្លើងរំលាយសំណឲ្យពុះក្ដៅហើយយកទៅចាក់ក្នុងមាត់លោកយមរាជកំពុងដេកលក់ គង់ស្លាប់មិនខាន អញស្ដាប់បានចាំប្រាកដ សម្លាញ់ឯងទៅទូលស្ដេចតាមរឿងនេះចុះ តែឲ្យគាស់ខ្នោចលោកយមរាជនោះមកវះមើល បើឃើញសំណនៅក្នុងពោះខ្មោចនោះមែនអាសម្លាញ់ឯងនឹងបានធ្វើយមរាជមិនខាន" ។ ចៅហ្វាយស្រុកស្ដាប់បានការហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ។
ថ្ងៃក្រោយចៅហ្វាយស្រុកទៅទូលស្ដេចតាមរឿងៗ ទ្រង់ឲ្យភ្នាក់ងារទៅចាប់មន្ត្រីនោះ និងមេស្រីនោះយកមកឃុំទុក ទ្រង់ឲ្យគេគាស់ខ្មោចលោកយមរាជមកវះមើលឃើញសំណនៅក្នុងពោះមែន ទ្រង់ឲ្យជំនុំរឿងនោះមេនោះឆ្លើយថា "ខ្ញុំសម្លាប់លោកយមរាជពិតប្រាកដ" ទ្រង់ឲ្យប្រហារជីវិតទាំងពីរនាក់ចោលទៅ ទ្រង់ក៏តាំងចៅហ្វាយស្រុកនោះឲ្យធ្វើទីយមរាជ ។
ឯចៅហ្វាយស្រុកកាលបើធ្វើទីយមរាជហើយ ឲ្យបម្រើទៅហៅអាចោរចិត្តជាជាសម្លាញ់មក លុះមកដល់ប្រាប់ថា "អាសម្លាញ់អើយ! ឯងមានគុណនឹងអញច្រើនណាស់ ឥឡូវនេះអញបានធ្វើយមរាជហើយ ដែលអញបានធ្វើយមរាជនេះ គឺដោយសារតែឯងជួយអញ ពីថ្ងៃនេះទៅឯងកុំលួចគេទៀត អញចិញ្ចឹមមាតាឯង និងសម្លាញ់ឯងលុះអស់ជីវិត" ។ អាចោរចិត្តជាឆ្លើយថា "អញសុំលួចតែម្ដងទៀត" រួចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ លុះយប់អាចោរចិត្តជាទៅលួចដង្ខៅម្នាក់បានប្រាក់នឹងសំពត់អាវជាច្រើនយកទៅជូនមាតា ។ លុះព្រឹកឡើងអាចោរចិត្តជាមកប្រាប់លោកយមរាជថា "អាសម្លាញ់យប់មិញអញចូលលួចគេ បានប្រាក់និងសំពត់អាវច្រើនណាស់ ពីថ្ងៃនេះទៅអញលះបង់ចោលរឿងរកស៊ីលួចគេហើយ អាសម្លាញ់ឯងជឿចុះ" ។ លោកយមរាជតបថា "បើឯងឈប់រកស៊ីលួចគេ នោះអញអរណាស់បើខ្វះខាងអ្វីមករកអញៗ ឲ្យឯងកុំទើសទាល់អញចិញ្ចឹមលុះអស់ជីវិត" ។
អាចោរចិត្តជាក៏លាលោកយមរាជទៅផ្ទះវិញ ទៅនៅរក្សាមាតាជាសុខសប្បាយ ។
លោកយមរាជ និងអាចោរចិត្តជាស្រលាញ់រាប់អានគ្នា ចិញ្ចឹមគ្នាដរាបអស់ជីវិតដូចបានសន្យាគ្នាមក ។
មនុស្សចិត្តជា តែងមានគ្នាជាទីពឹង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគ ១
